ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ: Ο ΜΑΚΕΔΝΟΣ είναι η ζωντανή φλόγα της παράδοσης στο Ωραιόκαστρο»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΙΟΜΥΤΟΓΛΟΥ

Σε μια εποχή όπου οι ρυθμοί της καθημερινότητας αλλάζουν διαρκώς και η παράδοση συχνά δοκιμάζεται, ο Εκπολιτιστικός Λαογραφικός Σύλλογος Ωραιοκάστρου «Μακεδνός» συνεχίζει να αποτελεί ένα ζωντανό κύτταρο πολιτισμού και συλλογικής μνήμης. Με σταθερή παρουσία στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής και με δράσεις που αναδεικνύουν την ελληνική λαογραφία, ο σύλλογος έχει καταφέρει να ενώσει γενιές γύρω από τον χορό, το τραγούδι και τα έθιμα του τόπου μας. Μέσα από τη συνέντευξη που ακολουθεί, ο πρόεδρος του «Μακεδνού» Στέλιος Παπαδόπουλος μας μιλάει για την πορεία τις δυσκολίες, αλλά και το όραμά του για ένα μέλλον όπου η παράδοση δεν θα αποτελεί ανάμνηση, αλλά ζωντανή εμπειρία και καθημερινή πράξη.

Πώς ξεκίνησε ο σύλλογος και ποια είναι η ιστορία του μέχρι σήμερα; 

Ο Εκπολιτιστικός Λαογραφικός Σύλλογος Ωραιοκάστρου «Μακεδνός» αποτελεί τη φυσική και ώριμη εξέλιξη μιας προγενέστερης συλλογικής προσπάθειας. Πυρήνας του υπήρξε μια συμπαγής και δραστήρια ομάδα ανθρώπων, οι οποίοι μοιράζονταν τη βαθιά αγάπη για την ελληνική παράδοση και την ανάγκη διάσωσης των λαογραφικών στοιχείων της περιοχής μας. Το 2017 αποφάσισαν να επισημοποιήσουν τη δράση τους, θέτοντας τα θεμέλια του «Μακεδνού». Από τα πρώτα εκείνα βήματα μέχρι σήμερα, ο σύλλογος διέγραψε μια σταθερά ανοδική πορεία. Κατάφερε σε σύντομο χρονικό διάστημα να καθιερωθεί στα πολιτιστικά δρώμενα του Ωραιοκάστρου και όχι μόνο. Μέσα από τις πρόβες, τις εμφανίσεις και τις κοινωνικές δράσεις, ο «Μακεδνός» μεταμορφώθηκε σε έναν ζωντανό οργανισμό που αναπνέει μέσα από τον χορό, το τραγούδι και τη μελέτη των εθίμων μας, παραμένοντας πάντα πιστός στις αξίες της συλλογικότητας και του ανιδιοτελούς εθελοντισμού. 

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζετε σήμερα ως σύλλογος σε επίπεδο λειτουργίας και επιβίωσης; 

Η λειτουργία ενός πολιτιστικού φορέα στις μέρες μας αποτελεί έναν διαρκή αγώνα δρόμου, με κύριο αντίπαλο την έλλειψη πόρων και υποδομών. Η μεγαλύτερη και πιο άμεση πρόκληση που αντιμετωπίζουμε είναι η δημιουργία και ο εμπλουτισμός μιας αξιοπρεπούς ιματιοθήκης. Για εμάς, η φορεσιά δεν είναι απλώς ένα «κοστούμι» παράστασης, αλλά ένα ιερό κειμήλιο που πρέπει να παρουσιάζει με απόλυτη πιστότητα τα ήθη, τα έθιμα και την αισθητική του τόπου μας. Η απόκτηση αυθεντικών ενδυμασιών ή πιστών αντιγράφων απαιτεί τεράστιο κόστος και χρόνο έρευνας, δαπάνες που καλύπτονται αποκλειστικά από τις δικές μας συνδρομές και δράσεις, χωρίς εξωτερική χρηματοδότηση. Παράλληλα, το ζήτημα της στέγασης παρέμενε για χρόνια μια ανοιχτή πληγή. Η ανάγκη για έναν κατάλληλο, μόνιμο χώρο που να μπορεί να φιλοξενήσει τις πρόβες των τμημάτων, τις συναντήσεις των μελών και τη φύλαξη του υλικού μας, ήταν επιτακτική. Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια το θέμα αυτό βρίσκεται σε τροχιά διευθέτησης, γεγονός που μας επιτρέπει να ατενίζουμε το μέλλον με μεγαλύτερη αισιοδοξία και να επικεντρωνόμαστε περισσότερο στο έργο μας. 

Πόσο στηρίζεται έμπρακτα ο πολιτισμός από την τοπική αυτοδιοίκηση και τι θα θέλατε να αλλάξει; 

Η σχέση μας με την τοπική αυτοδιοίκηση χαρακτηρίζεται από πνεύμα συνεργασίας, καθώς υπάρχει μια ειλικρινής προσπάθεια από την πλευρά των τοπικών αρχών να στηρίξουν τις εκδηλώσεις που διοργανώνουμε εντός των ορίων του δήμου μας. Η παροχή χώρων ή η τεχνική υποστήριξη σε τοπικές γιορτές είναι σαφώς πολύτιμη. Ωστόσο, πιστεύουμε ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο βελτίωσης. Οραματιζόμαστε μια ευρύτερη συνδρομή, όχι μόνο ηθική αλλά και οργανωτική, η οποία θα μας έδινε την ώθηση να ξεφύγουμε από τα στενά τοπικά όρια. Στόχος μας είναι η διοργάνωση μεγάλων εθνικών, αλλά και διεθνών φεστιβάλ, που θα καταστήσουν το Ωραιόκαστρο πολιτιστικό πόλο έλξης. Κάτι τέτοιο απαιτεί μόνιμες δομές, προγραμματισμό βάθους και μια κοινή πεποίθηση ότι ο πολιτισμός είναι η καλύτερη «επένδυση» για την ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας. 

Έχετε νιώσει ποτέ ότι οι προσπάθειες των πολιτιστικών συλλόγων δεν αναγνωρίζονται όσο θα έπρεπε; 

Είναι αλήθεια πως για αρκετά χρόνια οι πολιτιστικοί σύλλογοι θεωρούνταν από ένα μέρος της κοινωνίας ως κάτι το «παρωχημένο» ή περιορισμένης εμβέλειας. Ωστόσο, αυτή η αντίληψη φαίνεται να ανατρέπεται σταδιακά. Τα τελευταία χρόνια, η παρουσία μας έχει αποκτήσει νέα δυναμική, και σε αυτό έπαιξαν καθοριστικό ρόλο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία επέτρεψαν στο έργο μας να φτάσει σε μάτια και αυτιά που παλαιότερα ήταν απρόσιτα. Η αναγνώριση πλέον έρχεται μέσα από την ποιότητα της δουλειάς μας. Η διοργάνωση εξειδικευμένων σεμιναρίων παραδοσιακού χορού, η αναβίωση δρώμενων και η έκδοση λαογραφικών πονημάτων και βιβλίων, έχουν προσδώσει στους συλλόγους μια νέα επιστημονική και καλλιτεχνική εγκυρότητα. 

Υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ συλλόγων ή επικρατεί πνεύμα συνεργασίας; 

Στον χώρο της παράδοσης, ο κοινός παρονομαστής είναι η διαφύλαξη και η διάδοση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς στις επόμενες γενιές. Θεωρητικά, όλοι υπηρετούμε τον ίδιο ιερό σκοπό, και αυτό θα έπρεπε να αποτελεί το θεμέλιο για μια αδιατάρακτη συνεργασία. Στον «Μακεδνό», πιστεύουμε ακράδαντα ότι η επικοινωνία και η αλληλεγγύη μεταξύ των συλλόγων είναι ο μόνος δρόμος για να παραμείνει η παράδοση ζωντανή και ισχυρή. Στην πράξη, βέβαια, η κατάσταση είναι συχνά πιο σύνθετη. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι οι καλές προθέσεις μερικές φορές εξανεμίζονται κάτω από το βάρος προσωπικών φιλοδοξιών ή μικροπρεπών ανταγωνισμών. Είναι μια ανθρώπινη αδυναμία που συναντάται σε όλους τους κοινωνικούς χώρους. Εμείς, ωστόσο, επιμένουμε να επιζητούμε τη συνεργασία, γιατί η παράδοση είναι κάτι που υπερβαίνει τα άτομα. 

Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε όλο και περισσότερους νέους να στρέφονται προς την παράδοση. Είναι κάτι που παρατηρείτε κι εσείς στον σύλλογό σας; 

Η παρατήρηση αυτή είναι απόλυτα ακριβής και αποτελεί την πιο ελπιδοφόρα διαπίστωση της δουλειάς μας. Στον σύλλογό μας βιώνουμε καθημερινά αυτή την ανανεωτική τάση. Η συμμετοχή των νέων ανθρώπων στα χορευτικά τμήματα, στις εκδηλώσεις αλλά και στις εκδρομές μας, αυξάνεται διαρκώς και αυτό μας γεμίζει με αισιοδοξία. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ο τρόπος με τον οποίο η παράδοση λειτουργεί ως συνεκτικός δεσμός. Βλέπουμε νέους ανθρώπους που γνωρίστηκαν μέσα στον σύλλογο να αναπτύσσουν βαθιές φιλίες, να δημιουργούν παρέες και να συνεχίζουν να μοιράζονται κοινές στιγμές και εκτός του χορευτικού. Για αυτούς, ο σύλλογος δεν είναι μόνο ένας τόπος εκμάθησης βημάτων, αλλά ένας χώρος κοινωνικοποίησης και βαθύτερης διασύνδεσης. 

Τα πανηγύρια γνωρίζουν μεγάλη άνθηση, με μαζική συμμετοχή νεαρών ηλικιών. Πώς εξηγείτε αυτό το φαινόμενο; Πιστεύετε ότι αυτή η στροφή των νέων έχει βάθος ή αποτελεί μια τάση της εποχής; 

Η μαζική επιστροφή των νέων στα παραδοσιακά πανηγύρια είναι ένα φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια. Πιστεύουμε ότι δεν πρόκειται για μια εφήμερη μόδα, αλλά για μια αντίδραση στην αποξένωση που επιβάλλει ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Οι νέοι σήμερα είναι «κουρασμένοι» από την επιφανειακή και συχνά υλιστική κουλτούρα των social media και την ψηφιακή απομόνωση. Διψούν για κάτι αληθινό, για κάτι που να έχει ρίζες και νόημα. Η παράδοση και το πανηγύρι καλύπτουν μια αρχέγονη, βαθιά ανάγκη για κοινότητα και κοινωνικότητα. Στον κύκλο του χορού, η επικοινωνία δεν γίνεται μέσω μιας οθόνης, αλλά μέσα από το άγγιγμα, το βλέμμα και το κοινό χαμόγελο. Είναι μια επιστροφή στην αληθινή και αναντικατάστατη ανθρώπινη επαφή. Η νεολαία ανακαλύπτει ότι η ευτυχία βρίσκεται στη συλλογική έκφραση και όχι στην ατομική προβολή ή στα likes. 

Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε στους νέους, αλλά και σε όσους δεν έχουν ακόμη έρθει κοντά στην παράδοση; 

Το μήνυμά μας είναι απλό αλλά θεμελιώδες: Η παράδοση δεν είναι μια στείρα προσκόλληση στο παρελθόν, αλλά η πυξίδα μας για το μέλλον. Όπως λέει και η υπέροχη κρητική μαντινάδα, «ποτέ δεν πρέπει τα κλαδιά τις ρίζες να ξεχνούνε, γιατί οι ρίζες αν κοπούν κι αυτά θα ξεραθούνε». Η σχέση μας με τις ρίζες μας είναι αυτό που μας κρατά όρθιους απέναντι στις θύελλες της κάθε εποχής. Όταν ερχόμαστε κοντά στην παράδοση, δεν μαθαίνουμε απλώς χορούς και τραγούδια, αλλά ανακαλύπτουμε την ταυτότητά μας. Αν απαρνηθούμε αυτά τα θεμέλια, κινδυνεύουμε να μείνουμε ψυχικά ορφανοί, χωρίς σημείο αναφοράς σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία. Καλούμε, λοιπόν, τον καθένα να τολμήσει αυτή την επιστροφή στις ρίζες. Δεν είναι ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο, αλλά μπροστά, στο κοινό μας μέλλον.